YKS'ye hazırlanırken verimli ders çalışma teknikleri

Çok çalışmak ile verimli çalışmak arasındaki fark

YKS'ye hazırlanan hemen her öğrenci bir noktada aynı şeyi yaşar: konuyu çalışmışsın, notlarını çıkarmışsın, okurken her şey tanıdık geliyor. İki hafta sonra denemede aynı konudan soru gelince hiçbir şey hatırlamıyorsun.

Bunun sebebi çoğu zaman tembellik ya da yeteneksizlik değil, çalışma yöntemidir. Bir metni tekrar okumak beyne "bunu biliyorum" hissi verir. Bu his tanıdıklıktan gelir, hatırlamaktan değil. Sınavda ise sana metin verilmez; bilgiyi kendin çağırman gerekir.

2013'te Kent State, Duke, Wisconsin ve Virginia üniversitelerinden araştırmacılar öğrencilerin en çok kullandığı on çalışma tekniğini yüzlerce çalışma üzerinden inceledi (Dunlosky ve arkadaşları). Sonuç YKS öğrencisi için oldukça öğretici:

Tablodaki "düşük" ifadesi, bu yöntemlerin hiçbir işe yaramadığı anlamına gelmiyor. Etkilerinin sınırlı ve koşullara bağlı olduğunu söylüyor. Ama çoğu öğrencinin zamanının büyük kısmı tam da bu alt satırlarda geçiyor. Verimli çalışmanın ilk adımı, o zamanı üst satırlara kaydırmak.

Aktif hatırlama: kitabı kapat, ne kaldığını gör

Aktif hatırlama, bilgiyi kaynağa bakmadan zihninden çağırmaya çalışmaktır. Soru çözmek, boş kâğıda konu şeması çizmek, bir arkadaşına konuyu anlatmak ya da kendine soru sormak bunun farklı biçimleridir.

Roediger ve Karpicke'nin 2006'daki deneyinde öğrenciler kısa metinleri çalıştı. Bir grup metni yeniden okudu, diğer grup metni kapatıp hatırladıklarını yazdı. Beş dakika sonra yapılan testte yeniden okuyanlar biraz daha iyiydi. Ama iki gün ve bir hafta sonra tablo tersine döndü: kendini test eden grup belirgin biçimde daha fazlasını hatırlıyordu.

Bu sonuç YKS için önemli, çünkü sınav beş dakika sonra değil, aylar sonra. Çalışırken iyi hissettiren yöntem ile sınavda işe yarayan yöntem her zaman aynı değil.

Günlük çalışmana nasıl eklersin?

1. Konu anlatımını ya da ders notunu bir kez dikkatlice oku veya videoyu izle.
2. Kitabı kapat. Boş bir kâğıda konunun ana başlıklarını, formülleri, örnekleri hatırladığın kadarıyla yaz.
3. Kitabı aç ve eksiklerini kırmızıyla ekle. Kırmızı kısımlar bir sonraki tekrarın odağıdır.
4. Aynı gün o konudan 15–20 soru çöz.
5. Yanlış yaptığın ya da tahminle doğru yaptığın soruları yanlış soru defterine ekle.

Bu döngünün ikinci adımı çoğu öğrenciye zor gelir, çünkü kâğıt boş kalınca kendini kötü hissedersin. Oysa o zorluk öğrenmenin parçası. Kolayca hatırladığın şeyi tekrar etmek az kazandırır; zorlanarak çağırdığın bilgi daha kalıcı olur.

TYT Türkçe gibi bilgi ezberinden çok beceri isteyen derslerde aktif hatırlamanın biçimi değişir. Paragraf için "kitabı kapat" yerine, soruyu çözmeden önce paragrafın ana fikrini tek cümleyle kendine söylemek aynı işi görür.

Aralıklı tekrar: aynı konuya doğru günlerde dön

Bir konuyu bir günde dört saat çalışmak ile dört güne yayarak birer saat çalışmak arasında, toplam süre aynı olsa da fark var. Cepeda ve arkadaşlarının 2006'da yayımlanan meta-analizi, yüzlerce deneyi bir araya getirerek bu farkı inceledi. Tekrarları zamana yaymanın, hepsini bir oturuma sıkıştırmaktan daha iyi hatırlama sağladığı tutarlı biçimde görüldü. Çalışmanın dikkat çeken bir bulgusu daha var: bilgiyi ne kadar uzun süre akılda tutman gerekiyorsa, tekrarlar arasındaki en uygun aralık da o kadar uzuyor.

YKS'de bilgiyi aylarca tutman gerektiği için tekrar aralıklarını giderek açmak mantıklı. Aşağıdaki takvim bir başlangıç önerisi; tam günler bilimsel bir formül değil, uygulanabilir bir düzen.

Bu takvimi ayrı ayrı her konu için tutmak zor gelebilir. Basit bir çözüm: haftalık planında her gün için "yeni konu" ve "tekrar" diye iki bölüm aç. Tekrar bölümüne, yukarıdaki takvime göre o güne düşen konuları yaz. Planın genel iskeletini kurmayı TYT çalışma programı rehberinde anlattık. Tekrar günlerinde çözeceğin soruları farklı kitaplarda aramak istemiyorsan, Netio'da onları fotoğraf ya da PDF ile Sorularım alanında toplayabilirsin; kâğıt bir ajanda ve defter de aynı işi görür.

Karışık çalışma: soru tipini tahmin etmeyi öğren

Test kitaplarının çoğu konu konu ilerler: 30 soru üçgende açılar, sonra 30 soru dik üçgen. Bu düzende her sorunun hangi yöntemle çözüleceği bellidir, çünkü sayfanın başlığı söyler. Denemede ise kimse sana hangi konudan soru geldiğini söylemez.

Karışık çalışma, farklı konulardan soruları bir arada çözmektir. Dunlosky ve arkadaşlarının incelemesinde bu yöntem "orta" fayda aldı, çünkü kanıtı umut verici olmakla birlikte henüz sınırlıydı. Özellikle matematikte, soruyu görünce hangi yöntemi kullanacağını seçme becerisini geliştirdiği düşünülüyor.

Uygulaması kolay:

• Yeni bir konuyu ilk öğrenirken konu testleriyle başla; temeli oturmadan karıştırma.
• Konu biraz oturduktan sonra tekrar günlerinde son 2–3 haftada çalıştığın konulardan karışık sorular seç.
• Karışık test kitabı yoksa, iki üç farklı konu testinden 5'er soru alıp sırasını karıştır.
• Her soruyu çözmeden önce kendine sor: "Bu hangi konunun sorusu, hangi yöntemi istiyor?"

Karışık çalışma, deneme sırasında kafanın karışması hissini de azaltır. Denemedeki bu tür hataları ayırt etmek için deneme analizi rehberine bakabilirsin.

Pomodoro ve süre blokları

Pomodoro, İtalyan Francesco Cirillo'nun geliştirdiği bir zaman yönetimi yöntemi. Klasik hâlinde 25 dakika tek bir işe odaklanılır, ardından 5 dakika mola verilir; dört turdan sonra daha uzun bir mola gelir. Yöntemi faydalı kılan sayılar değil, çalışma süresini önceden belirleyip o süre boyunca tek işe bağlı kalma kuralıdır.

YKS için birkaç uyarlama işe yarar:

• Ders türüne göre süre seç. Paragraf ya da kelime tekrarı için 25 dakika uygun olabilir. Matematik ve fizik problemlerinde 25 dakika tam ısınırken bitebilir; 40–50 dakikalık bloklar daha rahat olabilir.
• Bloğun başında görevi yaz. "Matematik çalışacağım" yerine "Problemler testinden 15 soru, sonra yanlışların çözümü" gibi.
• Molada ekrana bakma. Beş dakikalık molada sosyal medyaya girmek, molayı 20 dakikaya çevirmenin en kısa yoludur. Kalk, su iç, pencereden bak.
• Deneme günlerinde bölme. Deneme gerçek sınavın süresine alışmak içindir; pomodoroya bölünmez.

Telefon ve çoklu görev

Stanford'da Ophir, Nass ve Wagner'in 2009'daki çalışmasında, aynı anda birçok medya akışını takip etmeye alışkın kişiler, ilgisiz uyaranları görmezden gelmekte ve görevler arasında geçiş yapmakta daha zorlandı. Bu çalışma bir ilişki gösteriyor; çoklu görevin dikkati bozduğunu tek başına kanıtlamıyor. Yine de ders çalışırken telefonu uzak tutmak denemesi kolay, maliyeti olmayan bir adım.

Pratik öneriler:

• Çalışma bloğu boyunca telefonu başka odaya koy. Aynı odadaysa ekranı ters ve sessizde olsun.
• Müzik dinleyeceksen sözsüz parçaları dene; özellikle Türkçe paragraf çalışırken sözlü müzik dikkatini bölebilir.
• Soru çözerken video açıklamaya ihtiyacın olursa, soruyu işaretle ve bloğun sonunda toplu bak.

Örnek bir çalışma günü

Aşağıdaki plan, okulu olan bir 12. sınıf öğrencisi için hafta içi bir akşamı gösteriyor. Saatleri kendi okul ve ulaşım düzenine göre kaydır. Amaç saat doldurmak değil, her bloğun ne işe yaradığını belli etmek.

Bu planda toplam çalışma yaklaşık üç saat. Hafta sonu daha uzun olabilir ve bir günü tam denemeye ayırabilirsin. Her gün en uzun saati zorlamak yerine, haftanın her günü tutabileceğin bir düzen kurmak daha çok kazandırır. Uzun soluklu bir sürecin yorgunluğunu ve motivasyon düşüşlerini YKS motivasyon ve yorgunluk yazısında ele aldık.

Kendi çalışmanı kontrol etmek için liste

Hafta sonunda aşağıdaki soruları kendine sor. "Hayır" dediğin her madde, bir sonraki haftanın düzeltme noktasıdır.

• Bu hafta çalıştığım konuların her biri için en az bir kez kitabı kapatıp hatırladığımı yazdım mı?
• Çalışma süremin en az yarısı soru çözmek ya da kendimi test etmekle mi geçti?
• Geçen hafta ve iki hafta önce çalıştığım konulara geri döndüm mü?
• Karışık soru çözdüğüm en az iki oturum oldu mu?
• Çalışma bloklarında telefon başka bir yerde miydi?
• Yanlış defterime bu hafta ekleme yaptım ve eski soruları tekrar çözdüm mü?
• Denemedeki yanlışlarımın kaçı konu eksiği, kaçı dikkat ya da süre kaynaklıydı?

Son soru için deneme netlerini doğru hesaplamak ve ders ders ayırmak gerekir; netin nasıl hesaplandığını net hesaplama yazısında bulabilirsin.

Hangi derste hangi teknik?

Tekniklerin hepsi her derse aynı ağırlıkla uymaz. Aşağıdaki eşleştirme bir başlangıç noktası:

Hangi dersin hangi bölümünde zorlandığını görmek için denemelerini ders ders ayırman yeterli. Tekniği zorlandığın yere göre seç; her derse aynı yöntemi uygulamak zorunda değilsin.

Sık yapılan hatalar

Verimli teknikleri bilmek ile uygulamak arasında birkaç tuzak var:

• Her şeyi renkli özete çevirmek. Güzel görünen notlar hazırlamak saatler alır ve çoğu zaman yeniden okuma düzeyinde kalır. Not çıkaracaksan kısa tut, asıl zamanı hatırlama ve soruya ayır.
• Tekrarı hep "sonra"ya bırakmak. Yeni konu her zaman daha cazip gelir. Tekrar bloğunu programda yeni konudan önce koymak bu eğilimi dengeler.
• Kolay sorularda kalmak. Hep doğru yaptığın seviyede soru çözmek iyi hissettirir ama az öğretir. Yüzde 70–80 doğru yaptığın seviye çoğu zaman daha öğretici olur (bu bir araştırma bulgusu değil, uygulama önerisidir).
• Uykudan çalmak. Gece geç saate kadar çalışıp uykuyu kısmak, ertesi günün odak süresini kısaltabilir. Uyku ve dinlenme için motivasyon ve yorgunluk yazısına, diğer çalışma planı rehberleri için çalışma planı sayfasına bakabilirsin.

Bu yöntemlerin hiçbiri bir gecede fark yaratmaz. Ama iki üç hafta düzenli uyguladığında, denemede "bu konuyu çalışmıştım ama hatırlamıyorum" dediğin anların azaldığını görürsün.