Net nasıl hesaplanır? 4 yanlış 1 doğruyu götürür mü?

Net hesaplamanın formülü

Sınav dilinde "net" dediğimiz şeyin ÖSYM'deki resmî adı ham puandır. 2026-YKS Başvuru Kılavuzu bunu açıkça tarif eder: her testte doğru cevap sayısından yanlış cevap sayısının dörtte biri çıkarılır.

Net = Doğru − (Yanlış ÷ 4)

Boş bırakılan sorular hesaba girmez. 40 soruluk Türkçe testinde 30 doğru, 8 yanlış ve 2 boş yaptıysan netin 30 − 8 ÷ 4 = 28 olur. Aynı denemede 30 doğru yapıp kalan 10 soruyu boş bıraksaydın netin 30 olurdu; o 10 soruyu da yanlış işaretleseydin 27,5'e düşerdi.

"4 yanlış 1 doğruyu götürür" sözü bu formülün kısa hâlidir. Her yanlış 0,25 net kaybettirir, dört yanlış birlikte bir doğrunun değerini siler.

Kural her test için ayrı işler. Türkçedeki yanlışlar matematikteki doğruları götürmez; her testin neti kendi içinde hesaplanır. Deneme sonucunu deneme analizi rehberinde anlatıldığı gibi ders ders incelemenin bir nedeni de budur.

Denemendeki netleri tek tek elle hesaplamak istemiyorsan YKS net ve OBP hesaplayıcısına doğru ve yanlış sayılarını yazman yeterli; her testin netini ve TYT–AYT toplamını anında gösterir.

Örneklerle net hesaplama tablosu

Aşağıdaki tablo farklı doğru-yanlış dağılımlarının nete etkisini gösteriyor. Hepsi 40 soruluk bir test için.

Son iki satıra dikkat: yanlış sayısı arttıkça net, doğru sayısından gözle görülür biçimde kopuyor. 20 doğru yapıp 20 yanlış yapan öğrenci 5 net kaybediyor; bu, bir konuyu iyi öğrenerek bir denemede kazanabileceğin netle aynı büyüklükte.

Ders ders TYT örneği

TYT dört testten oluşur: Türkçe 40, Sosyal Bilimler 20, Temel Matematik 40 ve Fen Bilimleri 20 soru. Örnek bir deneme sonucu:

Toplam neti bulmak için testlerin netlerini toplaman yeterli. Ancak toplam net puana her testten aynı ağırlıkla girmez; bunu aşağıda göreceğiz.

Aynı doğru sayısı, farklı net

İki arkadaş aynı TYT denemesinde 74 doğru yapmış olsun. Birincisi 22 yanlış yapıp 68,5 nette kalıyor. İkincisi emin olmadığı soruları boş bırakmış ve yalnızca 8 yanlış yapmış: 74 − 8 ÷ 4 = 72 net. Aradaki 3,5 net yeni bir konu öğrenmekten değil, sınav sırasında verilen kararlardan geliyor. Denemeden sonra yalnızca doğru sayına bakıyorsan bu farkı hiç görmezsin. Bu örnekteki fark, fazladan işaretlenen 14 sorunun hiç şık elenmeden rastgele işaretlendiğini varsayar; iki seçeneğe indirdiğin bir soruyu işaretlemenin beklenen katkısı ise +0,375 net olduğu için o soruyu boş bırakma.

Net puan değildir: ÖSYM puanı nasıl hesaplar?

En sık karıştırılan nokta, aynı netin her yıl aynı puanı getireceğini sanmak. Kılavuzdaki sıra şöyle işler:

1. Her test için ham puan (net) bulunur.
2. O testten son sınıfta okuyan adayların ham puanlarının ortalaması ve standart sapması hesaplanır.
3. Bu değerlerle tüm adaylar için ortalaması 50, standart sapması 10 olan standart puanlar üretilir.
4. Standart puanlar, puan türünün test ağırlıklarıyla birleştirilir ve 100 ile 500 arasındaki puanlara dönüştürülür.
5. Yerleştirme puanı için diploma notundan gelen Ortaöğretim Başarı Puanı (OBP) 0,12 katsayısıyla eklenir.

İşin özü ikinci adımda. 28 Türkçe netin, o yıl Türkçe testi zor geçtiyse ve ortalama düşük kaldıysa daha değerli, kolay geçtiyse daha az değerli olur. İnternetteki puan hesaplayıcıları bu yüzden geçmiş yılların dağılımına dayanan tahminler verir, kesin sonuç söylemez.

Puan türlerinde test ağırlıkları

2026 kılavuzundaki ağırlıklar, hangi netin puana ne kadar etki ettiğini gösterir:

Buradan iki pratik sonuç çıkar. Birincisi, TYT puanında Türkçe ve Temel Matematik, Sosyal ve Fen testlerinin yaklaşık iki katı ağırlık taşır. İkincisi, AYT'ye dayalı bütün puan türlerinde TYT %40 ağırlıkla yer alır. AYT'ye yüklendiğin aylarda TYT'yi tamamen bırakmak bu yüzden pahalıya patlayabilir.

Puanın hesaplanması için gereken en düşük net

Yeni başlayanlar için önemli bir kural var: TYT puanının hesaplanabilmesi için Türkçe veya Temel Matematik testlerinden en az birinde 0,5 ya da daha fazla ham puan gerekir. SAY, EA ve SÖZ puanları için ilgili AYT testlerinin en az birinden 0,5 ham puan aranır; DİL puanı için Yabancı Dil Testi'nden 0,5 ham puan gerekir.

Bir kural daha: TYT puanı hesaplanmayan adayın, AYT'ye girmiş olsa bile SAY, SÖZ, EA veya DİL puanı hesaplanmaz. Kısacası TYT, bütün puan türlerinin kapısıdır.

AYT'de hangi testleri çözmelisin?

AYT kitapçığında dört test bulunur, ama her puan türü yalnızca kendi testlerini kullanır. SAY puanını Matematik ve Fen Bilimleri testleri, EA puanını Matematik ile Türk Dili ve Edebiyatı-Sosyal Bilimler-1 testi, SÖZ puanını Türk Dili ve Edebiyatı-Sosyal Bilimler-1 ile Sosyal Bilimler-2 testleri belirler.

Bu yüzden 180 dakikayı kendi puan türünün testlerine ayırmak mantıklıdır. Sayısal öğrencisinin edebiyat sorularıyla uğraşması SAY puanına hiçbir şey katmaz, yalnızca matematik ve fen için kalan süreyi azaltır. Denemelerde de netlerini puan türüne göre ayrı takip et; "AYT toplam neti" gibi bir sayı, hangi puan türüne ait olduğunu söylemediği sürece pek bir şey anlatmaz.

4 yanlış kuralına göre tahmin ne zaman mantıklı?

Burada biraz olasılık hesabı işe yarar. Kılavuza göre soru kitapçığındaki bütün sorular çoktan seçmelidir ve her sorunun beş seçeneği vardır; bunlardan yalnızca biri doğrudur. Hiçbir fikrin olmadan rastgele işaretlediğin bir soruda:

• Doğru çıkma ihtimali 1/5'tir ve sana 1 net kazandırır.
• Yanlış çıkma ihtimali 4/5'tir ve sana 0,25 net kaybettirir.
• Beklenen kazanç: 1/5 × 1 − 4/5 × 0,25 = 0,2 − 0,2 = 0.

Yani tamamen rastgele işaretleme uzun vadede ne kazandırır ne kaybettirir; sonucu yalnızca şansa bırakır. Eksi puanın etkisi de budur: kör tahminin ortalamadaki getirisini sıfırlar.

Seçenek eleyebildiğinde tablo değişir:

Hesap bir varsayıma dayanır: elediğin seçenekler gerçekten yanlış olmalı. "Bu olamaz" dediğin seçenek doğru cevapsa tablo seni yanıltır. Pratik kural şöyle kurulabilir:

1. Hiçbir seçeneği eleyemiyorsan boş bırak ve bir sonraki soruya geç.
2. Bir seçeneği sağlam bir gerekçeyle eleyebiliyorsan, süren yetiyorsa işaretlemek küçük bir kazanç sağlar.
3. İki ya da daha fazla seçeneği eleyebiliyorsan işaretle; ortalamada belirgin biçimde kazançlıdır.

Bir de zaman hesabı var. Tek bir soruda üç dakika boğuşup sonunda tahminle işaretlemek, o sürede çözebileceğin iki kolay soruyu kaybettirebilir. Turlama yapıyorsan, yani önce bildiğin soruları çözüp zorları ikinci tura bırakıyorsan, tahmin kararlarını ikinci turun sonuna sakla.

Bu kuralı sınavda ilk kez denememek gerekir. Denemelerde tahminle işaretlediğin sorunun yanına kaç seçenek elediğini yaz, sonra bunların kaçının doğru çıktığını say. Eleme isabetin düşükse sorun tahmin cesaretinde değil, konu bilgisindedir.

Yanlışı azaltmak mı, doğruyu artırmak mı?

Aynı çalışma süresiyle bazen yanlışı azaltmak, doğru sayısını artırmaktan daha hızlı net getirir. Dört dikkat hatasını düzeltip o soruları doğru yaptığında hem 4 doğru kazanırsın hem de 1 netlik cezadan kurtulursun; toplam etki 5 nettir.

Bunun için yanlışları türüne göre ayırmak gerekir:

• Bilgi eksiği: Konu bilinmiyor. Çözüm konu tekrarıdır; deneme çözmek bu açığı kendiliğinden kapatmaz.
• Yöntem eksiği: Bilgi var, çözüm yolu kurulamıyor. Çözüm, aynı tipte çözümlü örnekler ve kısa soru setleridir.
• Dikkat hatası: Soru kökü, olumsuz ifade ya da bir işlem kaçmış. Çözüm, kökteki "değildir, yanlıştır" gibi ifadelerin altını çizmek ve işlem sonucunu seçeneklere bakmadan önce kontrol etmektir.
• Gereksiz tahmin: Seçenek elenmeden işaretlenmiş. Çözüm, yukarıdaki kuralı uygulamaktır.

Bu dört grubu tutacağın yer bir yanlış soru defteri olabilir. Hangi grubun büyüdüğünü haftadan haftaya izlemek, net grafiğinden daha çok şey söyler.

Denemede net neden dalgalanır?

Bir hafta 70, ertesi hafta 63 net yapınca paniğe kapılmak çok olağan, ama tek bir deneme seni ölçmekten çok o denemeyi ölçer. Dalgalanmanın birkaç bilinen nedeni var:

• Yayın farkı: Farklı yayınevlerinin denemeleri farklı zorluktadır. Aynı net iki ayrı yayında aynı anlama gelmez.
• Konu dağılımı: Fen testi o hafta zayıf olduğun ünitelerden ağırlıklı geldiyse netin düşer, bilgin değişmemiştir.
• Süre ve yorgunluk: Uykusuz girilen ya da yarıda bölünen deneme, gerçek temponu göstermez.
• Küçük testler: 20 soruluk Sosyal ve Fen testlerinde iki soru bile neti belirgin oynatır.

Bu yüzden kararı tek denemeye göre değil, son dört-beş denemenin ortalamasına ve yanlış türlerinin dağılımına göre ver. Mümkünse aynı yayının denemelerini art arda çözmek karşılaştırmayı daha anlamlı yapar.

Deneme netinden hedef nete plan

Hedef net koymak işe yarar, ama "85 net yapacağım" demek tek başına bir plan değildir. Hedefi testlere bölmek gerekir. Yukarıdaki örnek öğrenci 68,5 TYT netinden 16 haftada 85 nete çıkmak istesin. Önce açığın nerede olduğuna bakar:

En büyük pay Temel Matematik'e düşüyor; çünkü hem en çok boş orada hem de TYT puanındaki ağırlığı Fen'in yaklaşık iki katı. Plan kabaca şöyle kurulabilir:

1. İlk dört hafta, matematikte bilgi eksiği çıkan konuları sırayla kapat. Her konu için bir konu tekrarı ve 20-30 soruluk bir set yeter.
2. Türkçede net kaybı çoğunlukla dikkatten geliyorsa her gün bir paragraf seti çöz ve yanlışlardan kök okuma hatası olanları ayrıca işaretle.
3. Sosyal ve Fen'de son denemelerde en çok soru kaçırdığın iki-üç üniteyi seç; bütün dersi baştan almaya çalışma.
4. İki haftada bir tam deneme çöz ve tabloyu güncelle. Bir testte üst üste iki ölçümde ilerleme yoksa o testteki yöntemi değiştir.

Haftalık görevleri dağıtırken TYT çalışma programı rehberindeki şablonu bu tabloyla birlikte kullanabilirsin.

Haftalık net takip şablonu

Her denemeden sonra aşağıdaki tabloyu doldurup dört-beş deneme boyunca karşılaştır.

Son sütun, tahmin stratejinin işe yarayıp yaramadığını gösterir. Bu örnekte bir haftada dikkat hatası 2'den 1'e, bilgi eksiği 3'ten 2'ye inmiş; netteki 2,5'lik artışın nereden geldiği böylece görünür hâle gelir.

Netio'da yanlış yaptığın soruların konu ve kazanım bilgisi kayıtlı olduğundan, aynı konuda tekrar eden hataları görmek kolaylaşır. Bilgi eksiği çıkan konuyu tek oturumluk bir soru setine çevirmek için ada sistemi bu şablonla birlikte kullanılabilir.

Sınav yapısının tamamını görmek için

Bu yazı netin nasıl hesaplandığına odaklandı. Oturum saatleri, AYT testlerinin içerikleri, puan türleri ve başvuru koşulları YKS nedir rehberinde ayrıntılı olarak anlatılıyor.